Zachowanie s\u0119dzi\u00f3w TK bardziej przypomina uczucia ch\u0142opczyka, kt\u00f3ry z rozdziawionymi ustami przygl\u0105da si\u0119 orszakowi kr\u00f3lewskiemu, ni\u017c postaw\u0119 wolnego obywatela w demokratycznym pa\u0144stwie \u2013 twierdzi filozof prawa. Przepis kodeksu karnego pozwalaj\u0105cy na karanie za zniewa\u017canie prezydenta jest \u2013 w najlepszym wypadku \u2013 irytuj\u0105cym anachronizmem, a w najgorszym \u2013 powa\u017cnym zagro\u017ceniem dla wolno\u015bci s\u0142owa w demokratycznym pa\u0144stwie. Wielka szkoda, \u017ce Trybuna\u0142 Konstytucyjny nie skorzysta\u0142 z okazji, jak\u0105 da\u0142o mu pytanie prawne sformu\u0142owane przez gda\u0144ski S\u0105d Okr\u0119gowy, i nie wyrugowa\u0142 tego potworka z polskiego systemu prawnego. Poza wszystkim innym pozwala to postawi\u0107 pytanie o rol\u0119 TK w ochronie praw cz\u0142owieka w dzisiejszej Polsce.<\/p>\n
S\u0119dziowie zawiedli<\/strong><\/p>\n Nie da si\u0119 bowiem ukry\u0107, \u017ce swym jednog\u0142o\u015bnym wyrokiem z 6 lipca TK postawi\u0142 si\u0119 po stronie w\u0142adzy, a przeciwko jej konstytucyjnym ograniczeniom, po stronie obro\u0144c\u00f3w \u201emajestatu”, a przeciwko prze\u015bmiewcom, po stronie przywilej\u00f3w ochrony godno\u015bci najwy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w, a przeciwko spo\u0142ecznej krytyce, zw\u0142aszcza je\u015bli nie spe\u0142nia ona wyg\u00f3rowanych oczekiwa\u0144 zwi\u0105zanych z kulturaln\u0105, cywilizowan\u0105 i subteln\u0105 form\u0105.<\/p>\n Czytaj\u0105c w\u0105tpliwo\u015bci s\u0105du okr\u0119gowego, a potem odpowied\u017a TK, poczu\u0142em \u017cal, \u017ce gda\u0144ski s\u0105d nie m\u00f3g\u0142 \u2013 jak m\u00f3g\u0142by to uczyni\u0107 jakikolwiek s\u0105d ameryka\u0144ski, najni\u017cszej cho\u0107by rangi \u2013 powiedzie\u0107: dla nas ten przepis jest niezgodny z konstytucj\u0105, nie mo\u017cemy go zatem stosowa\u0107.<\/p>\n Niestety, w polskim systemie scentralizowanej kontroli konstytucyjno\u015bci ustaw jest tylko jeden s\u0105d, kt\u00f3ry mo\u017ce to uczyni\u0107: Trybuna\u0142 mieszcz\u0105cy si\u0119 przy alei Szucha w Warszawie. Tym wi\u0119ksza spoczywa na nim odpowiedzialno\u015b\u0107 za ochron\u0119 uprawnie\u0144 konstytucyjnych obywateli RP. I tym wi\u0119ksze rozczarowanie, gdy wydaje orzeczenie tak mierne, tak przymilne wobec w\u0142adzy wykonawczej, tak lekcewa\u017c\u0105ce znaczenie wolno\u015bci s\u0142owa realizowanej przez obywateli \u2013 nawet je\u015bli s\u0105 ma\u0142o kulturalni czy wr\u0119cz grubia\u0144scy.<\/p>\n TK nie jest od uczenia nas manier kulturalnej debaty na wz\u00f3r cichych rozm\u00f3w w gabinetach trybunalskich. TK jest od ochrony naszych praw przed zap\u0119dami w\u0142adzy. Tej funkcji w swym orzeczeniu z 6 lipca nie sprosta\u0142 \u2013 wi\u0119cej: zawi\u00f3d\u0142 w spos\u00f3b dramatyczny.<\/p>\n Poddani, nie obywatele<\/strong><\/p>\n Na szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 orzeczenia przyjdzie czas, gdy og\u0142oszone zostanie jego uzasadnienie. Ale ju\u017c lektura komunikatu prasowego opublikowanego oficjalnie na stronie TK pozwala na zrekonstruowanie g\u0142\u00f3wnych linii argumentacji. Jest ona zaskakuj\u0105co licha. Zaskakuj\u0105co \u2013 jak na intelektualn\u0105 jako\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rzy podpisali si\u0119 pod tym orzeczeniem, a z kt\u00f3rych wielu \u2013 tu deklaracja osobista \u2013 znam i ceni\u0119.<\/p>\n Przede wszystkim orzeczenie wydaje si\u0119 przepojone uwielbieniem dla w\u0142adzy i jej majestatu. Klimat ten wydaje si\u0119 bli\u017cszy uczuciom ch\u0142opczyka, kt\u00f3ry z rozdziawionymi ustami przygl\u0105da si\u0119 orszakowi kr\u00f3lewskiemu, ni\u017c postawie wolnego obywatela w demokratycznym pa\u0144stwie.<\/p>\n \u201ePoczucie w\u0142asnej godno\u015bci i posiadanie autorytetu jest jednym z niezb\u0119dnych warunk\u00f3w efektywnego wykonywania funkcji konstytucyjnie przypisywanych g\u0142owie pa\u0144stwa” \u2013 czytamy w komunikacie. Ale czy poczucie godno\u015bci mo\u017ce wynika\u0107 z t\u0142umienia obra\u017aliwych \u2013 zdaniem obra\u017canego \u2013 pogl\u0105d\u00f3w i ocen? Czy autorytet mo\u017ce by\u0107 budowany przez zakazy prawne?<\/p>\n \u201eDonios\u0142y charakter funkcji prezydenckich wynikaj\u0105cych z ustawy zasadniczej powoduje, \u017ce prezydentowi RP nale\u017cny jest szczeg\u00f3lny szacunek i cze\u015b\u0107”. Uff! \u2013 to maksyma lepiej odnosz\u0105ca si\u0119 do poddanych ni\u017c do obywateli. A je\u015bli kto\u015b prezydenta akurat nie szanuje \u2013 by\u0107 mo\u017ce b\u0142\u0119dnie lub nagannie \u2013 czy mo\u017cemy \u00f3w szacunek w nim rozbudzi\u0107 pod gro\u017ab\u0105 pozbawienia wolno\u015bci do lat trzech?<\/p>\n \u201eDokonanie czynu okre\u015blonego w kwestionowanym przepisie (czyli zniewa\u017cenie prezydenta \u2013 przyp. WS) jest jednocze\u015bnie zniewa\u017ceniem samej Rzeczypospolitej”. Czy rzeczywi\u015bcie? Czy nie mo\u017cna szanowa\u0107 Rzeczypospolitej, nie szanuj\u0105c jednocze\u015bnie aktualnego pierwszego obywatela? I czy szacunek dla Rzeczypospolitej rzeczywi\u015bcie powinien by\u0107 egzekwowany za pomoc\u0105 prawa karnego?<\/p>\n W swej niech\u0119ci do eliminacji art. 132 kodeksu karnego Trybuna\u0142 wydaje si\u0119 sparali\u017cowany majestatem w\u0142azy, uwiedziony jej dostoje\u0144stwem, rzucony na kolana przed jej pot\u0119g\u0105. Nie s\u0105 to emocje, jakie powinny kierowa\u0107 obro\u0144c\u0105 obywateli przed kaprysami w\u0142adzy. Trybuna\u0142 wybra\u0142 swoje miejsce: po stronie majestatu, przeciwko krytykom.<\/p>\n Tre\u015b\u0107 i forma<\/strong><\/p>\n Ale \u2013 powie kto\u015b \u2013 krytyka to nie zniewa\u017canie. Zniewa\u017canie to obelgi, inwektywy, obra\u017aliwe oceny. Oto drugi filar orzeczenia TK \u2013 i druga jego s\u0142abo\u015b\u0107.<\/p>\n \u201eZniewagi nie mo\u017cna uzna\u0107 za element dopuszczalnej krytyki prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Bowiem prawo do krytyki tego organu obejmuje wypowied\u017a swobodn\u0105 jedynie co do tre\u015bci, a nie formy (w szczeg\u00f3lno\u015bci obra\u017aliwej lub poni\u017caj\u0105cej)”. Ale czy da si\u0119 tak \u0142atwo oddzieli\u0107 tre\u015b\u0107 od formy; czy mo\u017cemy prawnie nakaza\u0107 ludziom, by sw\u0105 krytyk\u0119 najwy\u017cszych w\u0142adz \u2013 w tym prezydenta \u2013 wyra\u017cali w formie eleganckiej, delikatnej, akceptowalnej dla delikatnych uszu prawnik\u00f3w zaludniaj\u0105cych budynek Trybuna\u0142u Konstytucyjnego? Czy zadaniem prawa karnego jest spowodowanie, by codzienna debata o post\u0119powaniu w\u0142adz publicznych przypomina\u0142a klimat seminarium uniwersyteckiego, sali konferencyjnej Trybuna\u0142u, klubu d\u017centelmen\u00f3w z powie\u015bci Dickensa?<\/p>\n Oczywi\u015bcie, by\u0142oby pysznie, gdyby w dyskursie publicznym nie pada\u0142y s\u0142owa obel\u017cywe i niepoparte faktami insynuacje. Ale konstytucyjna wolno\u015b\u0107 s\u0142owa mo\u017ce by\u0107 prawnie ograniczona tylko wtedy, gdy ograniczenie to jest niezb\u0119dne \u2013 tak, niezb\u0119dne, absolutnie konieczne! \u2013 do realizowania pewnych, \u015bci\u015ble wyliczonych, cel\u00f3w demokratycznego pa\u0144stwa.<\/p>\n Z komunikatu prasowego wynika, \u017ce TK uwa\u017ca, i\u017c karanie za zniewa\u017canie jest niezb\u0119dne dla \u201ebezpiecze\u0144stwa i porz\u0105dku publicznego”. Jest to opinia tak ekscentryczna, \u017ce wystarczy j\u0105 wyartyku\u0142owa\u0107, by si\u0119 przekona\u0107, jak jest nieprzekonuj\u0105ca. Czy staniemy si\u0119 pa\u0144stwem s\u0142abszym, mniej bezpiecznym i uporz\u0105dkowanym, je\u015bli ordynarne \u2013 i moralnie niedopuszczalne \u2013 inwektywy nie b\u0119d\u0105 zagro\u017cone karami wi\u0119zienia?<\/p>\n Nawet kr\u00f3lowa nie jest pod ochron\u0105<\/strong><\/p>\n W swym orzeczeniu TK pociesza si\u0119, \u017ce s\u0105dy stosuj\u0105 \u00f3w przepis \u201ez odpowiedni\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z gwarantowanej w pa\u0144stwie demokratycznym wolno\u015bci s\u0142owa”. Ale mo\u017ce to po prostu oznacza, \u017ce s\u0105dy lepiej rozumiej\u0105 rang\u0119 wolno\u015bci s\u0142owa ni\u017c Trybuna\u0142 Konstytucyjny? Tylko on jednak mo\u017ce wyeliminowa\u0107 formalnie ow\u0105 anomali\u0119 z polskiego systemu prawnego \u2013 tak jak sta\u0142o si\u0119 to w tylu innych pa\u0144stwach demokratycznych.<\/p>\n W USA sam pomys\u0142 \u015bcigania za zniewa\u017cenie prezydenta potraktowany by\u0142by jako niedorzeczno\u015b\u0107. W innych pa\u0144stwach zachodnich, je\u015bli nawet takie przest\u0119pstwo istnieje formalnie na papierze, to jest faktycznie martwe. Nawet w Wielkiej Brytanii kr\u00f3lowa od dawna przesta\u0142a by\u0107 pod ochron\u0105.<\/p>\n Trybuna\u0142 nie wykorzysta\u0142 szansy podsuni\u0119tej mu przez pytanie prawne gda\u0144skiego s\u0105du, kt\u00f3ry s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce kwestionowany przepis \u201estanowi zagro\u017cenie dla wolno\u015bci s\u0142owa, daj\u0105c podstaw\u0119 do ingerencji pa\u0144stwa wyposa\u017conego w aparat \u015bcigania w prawo do debaty publicznej stanowi\u0105cej istotny sk\u0142adnik demokratycznego systemu prawnego”. Wbrew tej obserwacji TK wykaza\u0142 si\u0119 zdumiewaj\u0105c\u0105 pokor\u0105 wobec w\u0142adzy i jej najwy\u017cszego piastuna, kt\u00f3ry \u201euosabia majestat Rzeczypospolitej i z tej racji nale\u017cy mu si\u0119 szacunek”.<\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce prezydent Komorowski \u2013 i jego nast\u0119pcy \u2013 nie we\u017amie tego pochlebstwa za dobr\u0105 monet\u0119 i b\u0119dzie walczy\u0107 o zdobycie szacunku obywateli prezydenckimi dzia\u0142aniami, a nie rygorami prawa karnego, kt\u00f3rym w\u0142a\u015bnie da\u0142 swe imprimatur Trybuna\u0142 Konstytucyjny.<\/p>\n Autor jest profesorem filozofii prawa Uniwersytetu w Sydney, a tak\u017ce profesorem Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego<\/p>\n Rzeczpospolita<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zachowanie s\u0119dzi\u00f3w TK bardziej przypomina uczucia ch\u0142opczyka, kt\u00f3ry z rozdziawionymi ustami przygl\u0105da si\u0119 orszakowi kr\u00f3lewskiemu, ni\u017c postaw\u0119 wolnego obywatela w demokratycznym pa\u0144stwie \u2013 twierdzi filozof prawa. Przepis kodeksu karnego pozwalaj\u0105cy na karanie za zniewa\u017canie prezydenta jest \u2013 w najlepszym wypadku … Czytaj dalej